Wysoki potas może wynikać z choroby nerek, działania leków, zaburzeń hormonalnych lub uwalniania potasu z komórek. Czasem niepokojący wynik jest jednak skutkiem błędu próbki.

Co oznacza podwyższony potas we krwi?

Hiperkaliemia to stężenie potasu we krwi przekraczające zakres przyjęty przez laboratorium. Najczęściej za podwyższony uznaje się wynik powyżej 5,0-5,5 mmol/l, a stężenie powyżej 6,0 mmol/l często określa się jako ciężką hiperkaliemię. Granice mogą się różnić, dlatego wynik należy interpretować z uwzględnieniem norm podanych na wydruku, stanu zdrowia i przyjmowanych leków.

Sam poziom potasu nie pokazuje całego ryzyka. Znaczenie ma to, jak szybko stężenie wzrosło, czy występują choroby współistniejące oraz czy pojawiły się zmiany w EKG. Potas uczestniczy w przewodzeniu impulsów elektrycznych, także w sercu. Jego znaczny wzrost może więc zaburzyć rytm serca, a ciężka hiperkaliemia bywa groźna nawet wtedy, gdy objawy są skąpe.

Najczęściej przyczyną jest ograniczone usuwanie potasu przez nerki, działanie leków albo jego przesunięcie z komórek do krwi. Nierzadko kilka czynników nakłada się na siebie, na przykład przewlekła choroba nerek, odwodnienie i stosowanie leków wpływających na gospodarkę potasową.

Dlaczego choroby nerek zwiększają stężenie potasu?

Nerki są głównym narządem usuwającym nadmiar potasu, dlatego ich uszkodzenie należy do najważniejszych przyczyn hiperkaliemii. Gdy filtracja i wydalanie w kanalikach nerkowych są ograniczone, potas pozostaje w organizmie. Problem może wystąpić zarówno przy ostrym uszkodzeniu nerek, jak i zaawansowanej przewlekłej chorobie nerek. Istotnym sygnałem jest również wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu.

Wydalanie potasu może pogorszyć się także wtedy, gdy do nerek dociera mniej krwi. Sprzyjają temu między innymi odwodnienie, niewydolność serca i marskość wątroby. W takich sytuacjach nawet wcześniej dobrze tolerowane leki lub typowa dieta mogą stać się częścią problemu, bo nerki mają mniejszą zdolność utrzymania równowagi elektrolitowej.

Zobacz także: Za niski cukier: co robić, gdy pojawią się objawy?

Częstość hiperkaliemii rośnie wraz z pogarszaniem się funkcji nerek. W jednej z analiz odnotowano ją u 7,2% osób w stadium 1 przewlekłej choroby nerek, 13,2% w stadium 3a, 24,6% w stadium 3b, 43,7% w stadium 4 i 51,2% w stadium 5. Są to wartości zależne od badanej populacji i przyjętej granicy stężenia, ale pokazują wyraźny związek między stopniem uszkodzenia nerek a ryzykiem.

Cukrzyca może dodatkowo zwiększać podatność na zaburzenia potasu, zwłaszcza gdy współistnieje z chorobą nerek. W danych dotyczących osób z przewlekłą chorobą nerek w stadium G3 stężenie powyżej 5,0 mmol/l odnotowano u 8,8% osób z cukrzycą i 4,5% osób bez cukrzycy. W bardziej zaawansowanej chorobie nerek odsetki były wyższe.

Zobacz więcej: Jak przygotować pierś z kurczaka w wersji dietetycznej?

Jakie leki i zaburzenia hormonalne mogą podnosić potas?

Gospodarkę potasową reguluje między innymi układ renina, angiotensyna, aldosteron. Aldosteron wspiera wydalanie potasu przez nerki. Jego niedobór albo osłabiona odpowiedź organizmu na ten hormon może więc prowadzić do wzrostu stężenia. Do niedoboru aldosteronu może dochodzić między innymi w niewydolności nadnerczy lub przy zaburzeniach pracy nerek.

Ryzyko zwiększają leki wpływające na ten układ oraz preparaty ograniczające utratę potasu. Należą do nich:

Warto przeczytać: Jak złożyć wniosek o dofinansowanie moja woda w domu jednorodzinnym?

Ryzyko jest szczególnie istotne, gdy kilka takich czynników występuje równocześnie, zwłaszcza u osoby z chorobą nerek, cukrzycą lub niewydolnością serca. Przykładem jest pacjent z przewlekłą chorobą nerek przyjmujący inhibitor ACE i spironolakton. Połączenie może być uzasadnione medycznie, ale wymaga oceny i monitorowania stężenia potasu. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawkowania leków; decyzję powinien podjąć lekarz.

Jak potas przedostaje się z komórek do krwi?

Większość potasu znajduje się wewnątrz komórek, a tylko niewielka część krąży we krwi. Zmiana jego rozmieszczenia może podnieść wynik badania, nawet jeśli całkowita ilość potasu w organizmie nie wzrosła. Do takiego przesunięcia dochodzi między innymi przy niedoborze insuliny i kwasicy.

W niewyrównanej cukrzycy niedobór insuliny może sprzyjać przemieszczaniu potasu z komórek do krwi. Podobny problem może wystąpić w kwasicy ketonowej, która wymaga pilnej pomocy medycznej. W takich przypadkach wysokie stężenie we krwi nie musi oznaczać, że organizm ma nadmiar potasu w całości, a sposób leczenia zależy od przyczyny zaburzenia.

Może Cię zainteresować: Jak działają projekty finansowane przez ERC w biotechnologii: Kompleksowy przewodnik

Potas może też uwalniać się z uszkodzonych komórek. Dzieje się tak podczas rabdomiolizy, czyli rozpadu mięśni, rozpadu krwinek, zespołu rozpadu guza lub rozległych uszkodzeń tkanek. Przykładem jest pacjent po ciężkim urazie, u którego rabdomioliza uwalnia potas do krążenia. Taki mechanizm może prowadzić do szybkiego wzrostu stężenia i wymagać pilnej oceny.

Czy wysoki wynik może być błędny i kiedy reagować?

Nie każdy podwyższony wynik oznacza rzeczywistą hiperkaliemię. Pseudohiperkaliemia to pozornie wysokie stężenie spowodowane między innymi hemolizą próbki, czyli uszkodzeniem krwinek podczas pobierania lub transportu. Wynik mogą zawyżyć także zbyt mocne zaciskanie pięści w trakcie pobrania, trombocytoza lub znaczna leukocytoza.

Może Cię zainteresować: Korzyści zdrowotne mleka roślinnego – naturalna alternatywa dla codziennej diety

Warto rozważyć taki artefakt, gdy wynik jest nieoczekiwany i nie pasuje do stanu pacjenta. Lekarz może zlecić ponowne oznaczenie z prawidłowo pobranej próbki. Nie powinno to jednak opóźniać oceny, jeśli stężenie jest znacznie podwyższone, występują niepokojące objawy albo istnieje podejrzenie zmian w EKG.

Nadmiar potasu w diecie rzadko sam wywołuje hiperkaliemię, jeśli nerki działają prawidłowo. Może mieć większe znaczenie przy niewydolności nerek, ograniczonym wydalaniu moczu, stosowaniu suplementów potasu lub leków podnoszących jego stężenie. Nie należy więc samodzielnie eliminować wielu produktów bez konsultacji: potrzebne ograniczenia zależą od wyników badań i przyczyny zaburzenia.

Hiperkaliemia jest opisywana jako rzadka w populacji ogólnej, poniżej 5%, i może dotyczyć do około 10% hospitalizowanych pacjentów. Dane są orientacyjne, ponieważ częstość zależy od definicji, stanu zdrowia badanych osób i przyjętego progu. Wynik znacznie przekraczający normę wymaga pilnej oceny medycznej, nawet jeśli samopoczucie jest dobre. O ustaleniu przyczyny decydują łącznie wynik, funkcja nerek, przyjmowane leki, inne choroby i okoliczności pobrania próbki.

Bibliografia